Problemy z Dyrektywą 93/13

Paweł Kawarski        07 lutego 2019        Komentarze (0)

Przy okazji udziału w pikiecie Sędzio #StosujPrawo UE/Dyrektywa 93/13, wypada nadmienić, że z tą Dyrektywą związanych jest kilka problemów.

Po pierwsze, należy wspomnieć o nieprawidłowym tłumaczeniu art. 4 ust. 1, które do dnia 13  października 2016 r. zawierała polska wersja Dyrektywy: „Nie naruszając przepisów art. 7, nieuczciwy charakter warunków umowy jest określany z uwzględnieniem rodzaju towarów lub usług, których umowa dotyczy i z odniesieniem, w czasie wykonania umowy, do wszelkich okoliczności związanych z wykonaniem umowy oraz do innych warunków tej umowy lub innej umowy, od której ta jest zależna.” Przytoczona wersja wskazuje na to, że badanie abuzywności klauzuli powinno następować z odniesieniem, w czasie wykonania umowy do wszelkich okoliczności związanych z wykonaniem umowy.

Natomiast wersja angielskojęzyczna brzmi następująco: „Without prejudice to Article 7, the unfairness of a contractual term shall be assessed, taking into account the nature of the goods or services for which the contract was concluded and by referring, at the time of conclusion of the contract, to all the circumstances attending the conclusion of the contract and to all the other terms of the contract or of another contract on which it is dependent.”

Wersja francuska: “Sans préjudice de l’article 7, le caractère abusif d’une clause contractuelle est apprécié en tenant compte de la nature des biens ou services qui font l’objet du contrat et en se référant, au moment de la conclusion du contrat, à toutes les circonstances qui entourent sa conclusion, de même qu’à toutes les autres clauses du contrat, ou d’un autre contrat dont il dépend.

Zatem z lektury ww. wersji językowych Dyrektywy wynika, że miarodajny dla oceny abuzywności jest moment zawarcia umowy, a nie jej wykonania.

W dniu 13 października 2016 r. opublikowano sprostowanie do polskiej wersji Dyrektywy Rady 93/13/EWG. Przepis ten posiada brzmienie następujące: „Nie naruszając przepisów art. 7, nieuczciwy charakter warunków umowy jest określany z uwzględnieniem rodzaju towarów lub usług, których umowa dotyczy i z odniesieniem, w momencie zawarcia umowy, do wszelkich okoliczności związanych z zawarciem umowy oraz do innych warunków tej umowy lub innej umowy, od której ta jest zależna”.

Po drugie, należy wspomnieć o nieprawidłowej implementacji Dyrektywy.

Art. 3 ust. 1 Dyrektywy 93/13 w wersji polskiej stanowi: „Warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta.” Przepis ten w wersji angielskiej posiada brzmienie: „A  contractual term which has not been individually negotiated shall be regarded as unfair if, contrary to the requirement of good faith, it causes a significant imbalance in the parties’ rights and obligations arising under the contract, to the detriment of the consumer.”, natomiast we francuskiej: „Une clause d’un contrat n’ayant pas fait l’objet d’une négociation individuelle est considérée comme abusive lorsque, en dépit de l’exigence de bonne foi, elle crée au détriment du consommateur un déséquilibre significatif entre les droits et obligations des parties découlant du contrat.

Podkreślenia wymaga, że przesłanki abuzywności na mocy Dyrektywy 93/13 (w polskiej wersji językowej) określono w ten sposób, że  zachodzą „jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę” („if, contrary to the requirement of good faith, it causes a significant imbalance”; „en dépit de l’exigence de bonne foi, elle crée au détriment du consommateur un déséquilibre significatif.”).

Z kolei art. 3851 § 1 zd. pierwsze k.c. stanowi: „Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne).”

Polska transpozycja Dyrektywy 93/13 istotnie podwyższyła standard uznania postanowienia za abuzywne gdyż w miejsce „dobrej wiary” wprowadziła „dobre obyczaje”, natomiast w miejsce „znaczącej nierównowagi” wprowadziła „rażące naruszenie”.

Poszukując spełnienia przesłanek abuzywności, należy interpretować „rażące naruszenie” w świetle treści odnośnego przepisu Dyrektywy 93/13 wymagającego istnienia „znaczącej nierównowagi”, a więc nie zachodzi konieczność poszukiwania istnienia szczególnie drastycznego, skrajnego, naruszenia interesów konsumenta na co wskazywałoby słowo „rażące”.

Na to zagadnienie zwrócił uwagę m.in. Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z dnia 8 maja 2018 r. (XXV C 246/17): „Zwrócić należy przy tym uwagę, że o ile ustawodawca posłużył się w art. 3851 pojęciem rażącego naruszenia interesów konsumenta, co może wskazywać na ograniczenie treści stosowania przepisów do przypadków skrajnej nierównowagi interesów stron, to w treści art. 3 ust.1 dyrektywy ta sama przesłanka została określona jako wymóg spowodowania poważnej i znaczącej nierównowagi wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. W tej sytuacji konieczność wykładni art. 3851 kc w świetle wymogów dyrektywy rodzi konieczność złagodzenia kryteriów stawianych skutkom postanowienia, których zaistnienie pozwalać będzie na stwierdzenie jego niedozwolonego charakteru. Tradycyjne stopniowanie, w którym za rażące uznaje się sytuacje skrajne, nadzwyczajne, ustąpić musi konieczności odnoszenia się jedynie do znamienia znaczącej nierównowagi, jako wypełniającej już kryteria rażącego naruszenia.

Pikieta „Dyrektywa 93/13”, 30 I 2019 r.

Paweł Kawarski        31 stycznia 2019        Komentarze (0)

Po blisko dwóch latach od protestu kredytobiorców, który relacjonowałem w notatce Manifestacja kredytobiorców, 25 III 2017 r., ponownie Stowarzyszenie Stop Bankowemu Bezprawiu zorganizowało kolejną pikietę, tym razem przed Sądem Okręgowym w Warszawie pod hasłem „Sędzio #StosujPrawo UE/Dyrektywa 93/13”. Organizatorzy podkreślali problem orzekania przez sądy w sprawach kredytowych z naruszeniem wymogów wynikających z Dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

Publikuję kilka fotografii z przebiegu wydarzenia z myślą szczególnie o tych kredytobiorcach, którzy nie mogli przybyć, aby wziąć udział osobiście w tym proteście. Zimowa aura dobrze oddawała nastrój pikiety.

Ten pokaz slajdów wymaga włączonego JavaScript.

 

Relacje medialne z przebiegu pikiety:

Stowarzyszenie SBB: polskie sądy lekceważą prawo europejskie m.in. w zakresie umów kredytowych

Pikieta „Stop Bankowemu Bezprawiu” przed Sądem Okręgowym

Dokumentuję również dwa banery ufundowane przez Stowarzyszenie Stop Bankowemu Bezprawiu na budynku na skrzyżowaniu Al. Solidarności i Al. Jana Pawła II, które fotografowałem po zakończeniu pikiety.

 

Ten pokaz slajdów wymaga włączonego JavaScript.

„Zjednoczeni kredytobiorcy”

Paweł Kawarski        01 października 2018        Komentarze (0)

W dniu 5 października 2018 r. Stowarzyszenie Stop Bankowemu Bezprawiu zorganizowało manifestację, na której ogłoszono rozpoczęcie przygotowań do złożeniu pozwu grupowego przeciwko Skarbowi Państwa o ustalenie odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę poniesioną na skutek niezgodnych z prawem działań i zaniechań jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa.

Informacje na temat pozwu zamieszczane są na stronie zjednoczenikredytobiorcy.pl.

Ten pokaz slajdów wymaga włączonego JavaScript.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17

Paweł Kawarski        20 czerwca 2018        Komentarze (0)

W dniu 20 czerwca 2018 r. Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów podjął uchwałę w postępowaniu o sygn. akt III CZP 29/17:

Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385[1] § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy.”

Uchwała ta została podjęta w odpowiedzi na wniosek Rzecznika Finansowego z dnia 3 kwietnia 2017 r. o podjęcie uchwały mającej na celu rozstrzygnięcie istniejących w orzecznictwie sądów rozbieżności co do wykładni prawa w odniesieniu do zagadnienia związanego z przesłankami nieuczciwego (abuzywnego) charakteru postanowienia (warunku) umowy i pojawiających się wątpliwości, czy na podstawie art. 3851 i 3852 k.c. badanie w kontroli incydentalnej, przesłanek zgodności z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia interesów konsumenta dokonywane jest według stanu z chwili zawarcia umowy, czy też ocena ta dokonywana jest z uwzględnieniem sposobu stosowania (wykonywania) badanego postanowienia.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r. (III CZP 29/17) jest nie tylko zgodna z prawem, ale stanowi potwierdzenie prawidłowości licznych orzeczeń, w których sądy zajęły podobne stanowisko. Uchwała powinna ułatwić dochodzenie roszczeń konsumentów, szczególnie w stosunku do banków podnoszących twierdzenia, że stosowane przez nich kursy były kursami rynkowymi, co stanowi odwołanie się do wykonywania umowy, niezależnie od tego, że twierdzenie to nie odpowiada faktycznemu stanowi rzeczy.

Strona internetowa Sądu Najwyższego publikuje również uzasadnienie uchwały.

Przedawnienie roszczeń na nowych zasadach

Paweł Kawarski        09 czerwca 2018        Komentarze (0)

Zwykle duże zainteresowanie zagadnieniem przedawnienia uległo wzmożeniu z uwagi na uchwalenie w dniu 13 kwietnia 2018 r. ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, która wprowadziła zmiany mogące zainteresować konsumentów zarówno, gdy podnoszą oni roszczenia, jak i będących w sytuacji, gdy roszczenia są kierowane przeciwko nim.

W tej notatce omawiam te zmiany z perspektywy kredytobiorcy, który zamierza podnieść roszczenia z umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego.

Ustawa z 13.04.2018 r. zmienia przepis art. 118 k.c. zawierający podstawowy termin przedawnienia w ten sposób, że skraca terminu przedawnienia z 10 do 6 lat:

Art. 118. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.”

W konsekwencji, uległ zmianie również art. 125 § 1 k.c.:

Art. 125 § 1. Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd, przedawnia się z upływem sześciu lat. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenie okresowe należne w przyszłości przedawnia się z upływem trzech lat.”

W chwili obecnej najbardziej interesuje kredytobiorców, którzy zawarli umowę dawniej niż 6 lat temu, czy powyższa zmiana oznacza, że część ich roszczeń ulegnie automatycznemu przedawnieniu po wejściu w życie tej ustawy?

Odpowiedź na to pytanie znajduje się w przepisach przejściowych.

Co do zasady do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy z 13.04.2018 r. i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych stosuje się od dnia wejścia w życie tej ustawy przepisy Kodeksu cywilnego w brzmieniu nadanym tą ustawą (art. 5 ust. 1).

Jednakże, art. 5 pkt 3 ustawy stanowi:

„3. Do przysługujących konsumentowi roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, których terminy przedawnienia są określone w art. 118 i art. 125 § 1 ustawy zmienianej w art. 1, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym.”

Zatem, tytułem przykładu, oznacza to, że jeżeli po stronie kredytobiorcy będącego konsumentem powstało roszczenie o zwrot nadpłaty związanej z ratą kredytową zapłaconą dawniej niż 6 lat od dnia wejścia w życie ustawy, z tym dniem nie ulegnie ono przedawnieniu (nastąpi to w 10-ej rocznicy płatności tej raty).

Natomiast jeżeli chodzi o roszczenie o nadpłatę wynikające z płatności raty, która zostanie dokonana w przyszłości, po wejściu w życie ustawy z 13.04.2018 r., obowiązywać będzie nowy termin przedawnienia wynoszący 6 lat. W praktyce przedawnienie będzie biegło nieco dłużej, tj., do końca roku kalendarzowego, z powodu nowego przepisu – drugiego zdania w art. 118.

Ustawa zasadniczo wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia, które nastąpiło w dniu 8 czerwca 2018 r. Wobec tego nowe przepisy o przedawnieniu będą obowiązywały od dnia 9 lipca 2018 r.

Jedynie przepisy zmieniające ustawę z dnia 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych wchodzą w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia.